||

Fantastyczna fantastyka i jak ją czytać

Data publikacji Zaktualizowano

Istnieje wiele definicji fantastyki. Jak jednak wskazuje dr hab. Tatiana Stepnowska, prof. UŁ, w artykule „Spory o istotę i granice światów przedstawionych fantastyki”:

„Fantastykoznawstwo jako jedna z najmłodszych gałęzi współczesnej teorii literatury nie stworzyło dotychczas ogólnie zaakceptowanej i satysfakcjonującej większość badaczy metodologii badań i terminologii, które pozwoliłyby w sposób jasny i wiarygodny określić istotę i granice fantastycznych światów przedstawionych. Taka sytuacja tworzy podatny grunt i stymuluje naukowców, zajmujących się zgłębianiem zagadnień dotyczących szeroko rozumianej kultury, do dalszych poszukiwań i analiz fantastyki.”


Foto: Daniel 'zoNE’ Gabryś

Przyjmując jedną z najczęściej przywoływanych definicji: fantastyka jest specyficznym typem twórczości, kreującym odmienny od realnego świat przedstawiony, pamiętając także zdanie wielu badaczy genealogii literatury fantastycznej – jak Stanisław Lem, w eseju „Fantastyka i futurologia” – iż za najstarszą odmianę fantastyki nawet uznać można mit pierwobytny czy baśń ludową, postanowiłem stworzyć listę – moim zdaniem – ponadczasowych dzieł fantastycznych. Są to tytuły, z którymi każdy początkujący adept tej sztuki, prędzej czy później, powinien się zapoznać. Skupię się na jej trzech wiodących gatunkach, czyli fantasy, fantastyce naukowej oraz horrorze. Tekst przeznaczony jest dla osób zapoznających się z tematyką, dlatego przy każdej pozycji wskażę, w jakiej kolejności należy czytać poszczególne cykle, a także wskażę źródła inspiracji twórców i wpływu tych dzieł na kulturę popularną. Pokazując, że fantastyka to nie tylko tanio wydawane książki, lecz także wyjątkowe edycje kolekcjonerskie i zapierające dech w piersiach słuchowiska, przedstawię kilka z nich, by każdy mógł znaleźć coś dla siebie.

Spis treści:

Bonus:

Świat Dysku – Terry Pratchett

Typ utworu: humorystyczna powieść fantasy

Pochodzenie: Wielka Brytania

Polecane tłumaczenie: Piotr W. Cholewa

„W odległym, trochę już zużytym układzie współrzędnych, na płaszczyźnie astralnej, która nigdy nie była szczególnie płaska, skłębiona mgiełka gwiazd rozstępuje się z wolna (…) Wielki A’Tuin, żółw, zbliża się płynąc powoli przez międzygwiezdną otchłań. Wodorowy szron pokrywa jego ciężkie płetwy, przedwieczną skorupę wyżłobiły kratery meteorów. Oczami wielkimi jak morza, przesłoniętymi bielmem i pyłem asteroidów, spogląda nieruchomo w Cel. Mózgiem większym niż miasto, z geologiczną powolnością myśli tylko o Ciężarze. Spory ułamek ciężaru można oczywiście przypisać Berilii, Tubulowi, Wielkiemu T’Phonowi i Jerakeenowi, czterem gigantycznym słoniom. Na ich spalonych gwiazdami, szerokich barkach spoczywa krąg Świata, na całym obwodzie otoczony girlandą wodospadu, a od góry przykryty jasnobłękitną kopułą Niebios.”

Tak rozpoczyna się „Kolor Magii” – pierwsza powieść wielokrotnie nagradzanego, satyrycznego cyklu fantasy Sir Terry’ego Pratchetta. Jednego z największych zarówno pod względem liczby tomów (41) czy ilości użytych słów (zależnie od źródeł 3.3-4 mln), w całości stworzonego przez jednego człowieka. Dla porównania, pretendent do tytułu tego najdłuższego, 14-tomowe „Koło Czasu” Roberta Jordana, liczy nieco ponad 4-4.4 mln słów, a jego trzy ostatnie tomy napisane zostały po śmierci oryginalnego autora przez Brandona Sandersona – na podstawie jego notatek. Z kolei – rozwijana na przełomie dekad – licząca niemal 150 tytułów seria powieści z uniwersum Gwiezdnych Wojen została stworzona przez blisko 50 autorów. Niech jednak nie przerazi Was ogrom słów, gdyż niemal każdy z tych 41 tomów, to niewielka książeczka, którą pochłonąć można w jeden lub dwa wieczory.

Terry’ego Pratchetta pokochać można za jego ironiczny, sarkastyczny „brytyjski humor”, reprezentowany także m.in. przez grupę Monty Pythona. Podczas czytania natkniemy się na liczne inspiracje zaczynając od wierzeń, mitologii, religii, przechodząc przez epoki historyczne, ustroje polityczne oraz postawy społeczne, na satyrze dzieł kultury kończąc. Wśród nich znajdziemy: „Zew Cthulhu” H.P. Lovecrafta, „Jeźdźcy smoków z Pern” Anne McCaffrey, „Conan Barbarzyńca” Roberta E. Howarda, „Ziemiomorze” Ursuli K. Le Guin, „Księga tysiąca i jednej nocy”, „Upiór Opery” Gastona Leroux, „Pulp Fiction” Quentina Tarantino, „Kod Leonarda da Vinci” Dana Browna oraz dramaty Szekspira – w tym „Makbeta”.

W Polsce tytuły te ukazywały się w legendarnym już tłumaczeniu Piotra W. Cholewy. Przekładającego – nierzadko w konsultacji z autorem – nie tylko słowa, lecz także sens bogatego słowotwórstwa oryginału. Seria nie była jednak wolna od kontrowersji językowych. Początkowo dwie pierwsze pozycje cyklu o Tiffany Obolałej (wówczas „Akwili Dokuczliwej”) i powtórne wydanie „Zadziwiającego Maurycego”, przetłumaczyła Dorota Malinowska-Grupińska, traktując je niezależnie od wcześniejszych wydań. Nie łącząc ich z wcześniejszymi tłumaczeniami – ponownie przekładając nazwy własne oraz imiona postaci – co mogło wprowadzać niepotrzebne zamieszanie u starszych czytelników uniwersum. Na szczęście powstały także tłumaczenia Piotra W. Cholewy. Osobiście polecam więc skupić się na jednym tłumaczeniu. Pierwsza część, czyli „Kolor Magii”, ukazała się nawet po śląsku, a cykle o Rincewindzie i Śmierci doczekały się też znakomitych audiobooków.

Najbardziej polecaną kolejnością czytania jest podział na poszczególne serie. Znajdziemy tu m.in. moje ulubione cykle o legendarnej, mówiącej kapitalikami (posługującej się formami męskimi) Śmierci, Niewidocznym Uniwersytecie „szkolącym” magów, a także Czarownicach z Lancre, Straży Miejskiej, rewolucji przemysłowej (Moiście von Lipwigu), starożytnych cywilizacjach, książki dla dzieci o Tiffany Obolałej czy dzieła niezależne.

Inne media: Gry, Filmy, Film animowany, Komiks, Audiobook

Nagrody dla cyklu i ogólne nagrody autora:

  • 1987 – The Dracula Society – Children of the Night Award za „Mort”
  • 1989 – Nagroda BSFA za „Piramidy”
  • 1994 – British Book Awards – „Autor Roku w dziedzinie Fantasy i Science Fiction”
  • 1998 – Order Imperium Brytyjskiego „za zasługi dla literatury”
  • 1998 – Prix Ozone za „Straż! Straż!” w kategorii zagraniczna powieść fantasy
  • 1999 – Prix Ozone za „Kosiarz” w kategorii zagraniczna powieść fantasy
  • 2000 – Lord Ruthven Award za „Carpe Jugulum”
  • 2001 – Carnegie Medal za „Zadziwiający Maurycy i jego edukowane gryzonie”
  • 2003 – Nagroda Prometeusza za „Straż nocna”
  • 2004 – Audie Awards za „Potworny regiment” w kategorii Science Fiction
  • 2004 – Nagroda Locusa za „Wolni Ciutludzie” w kategorii powieść młodzieżowa
  • 2005 – Nagroda Locusa za „Kapelusz pełen nieba” w kategorii powieść młodzieżowa
  • 2005 – Mythopoeic Awards za „Kapelusz pełen nieba” w kategorii literatura dziecięca
  • 2007 – Pacific Northwest Library Association za „Kapelusz pełen nieba” – nagroda czytelników w kategorii młodzieżowej (starsza grupa wiekowa)
  • 2007 – Nagroda Locusa za „Zimistrz” w kategorii powieść młodzieżowa
  • 2008 – Nagroda Locusa za „Świat finansjery” w kategorii powieść fantasy
  • 2008 – Geffen Award za „Wolni Ciut Ludzie” w kategorii fantasy
  • 2009 – Geffen Award za „Kapelusz pełen nieba” w kategorii fantasy
  • 2010 – British Book Awards – „Nagroda za wybitne osiągnięcia”
  • 2011 – Margaret Edwards Award
  • 2011 – British Fantasy Award – Karl Edward Wagner Award
  • 2011 – Andre Norton Award za „W północ się odzieję”
  • 2011 – Geffen Award za „W północ się odzieję” w kategorii fantasy
  • 2012 – Forry Award – Nagroda za całokształt twórczości
  • 2012 – Bollinger Everyman Wodehouse Prize za „Niuch”
  • 2014 – Geffen Award za „Zadziwiający Maurycy i jego edukowane gryzonie” w kategorii młodzież
  • 2014 – Geffen Award za „Piekło pocztowe” w kategorii fantasy
  • 2015 – Science Fiction and Fantasy Writers Association – Kate Wilhelm Solstice Award
  • 2015 – Eleanor Farjeon Award
  • 2015 – Nagroda Tähtifantasia za „Niewidoczni Akademicy”
  • 2016 – Nagroda Locusa za „Pasterska korona” w kategorii powieść młodzieżowa
  • 2016 – Dragon Awards za „Pasterska korona” w kategorii najlepsza powieść Young Adult/Middle Grade
  • 2024 – Nagroda Prometeusza – Hall of Fame za „Prawda”

Kolejnośc wydawnicza:

  • 1. Kolor magii

    Terry Pratchett

    1983

  • 2. Blask fantastyczny

    Terry Pratchett

    1986

  • 3. Równoumagicznienie

    Terry Pratchett

    1987

  • 4. Mort

    Terry Pratchett

    1987

  • 5. Czarodzicielstwo

    Terry Pratchett

    1988

  • 6. Trzy wiedźmy

    Terry Pratchett

    1988

  • 7. Piramidy

    Terry Pratchett

    1989

  • 8. Straż! Straż!

    Terry Pratchett

    1989

  • 9. Eryk

    Terry Pratchett

    1990

  • 10. Ruchome obrazki

    Terry Pratchett

    1990

  • 11. Kosiarz

    Terry Pratchett

    1991

  • 12. Wyprawa czarownic

    Terry Pratchett

    1991

  • 13. Pomniejsze bóstwa

    Terry Pratchett

    1992

  • 14. Panowie i damy

    Terry Pratchett

    1992

  • 15. Zbrojni

    Terry Pratchett

    1993

  • 16. Muzyka duszy

    Terry Pratchett

    1994

  • 17. Ciekawe czasy

    Terry Pratchett

    1994

  • 18. Maskarada

    Terry Pratchett

    1995

  • 19. Na glinianych nogach

    Terry Pratchett

    1996

  • 20. Wiedźmikołaj

    Terry Pratchett

    1996

  • 21. Bogowie, honor, Ankh-Morpork

    Terry Pratchett

    1997

  • 22. Ostatni kontynent

    Terry Pratchett

    1998

  • 23. Carpe Jugulum

    Terry Pratchett

    1998

  • 24. Piąty Elefant

    Terry Pratchett

    1999

  • 25. Prawda

    Terry Pratchett

    2000

  • 26. Złodziej czasu

    Terry Pratchett

    2001

  • 27. Ostatni bohater

    Terry Pratchett

    2001

  • 28. Zadziwiający Maurycy i jego edukowane gryzonie

    Terry Pratchett

    2001

  • 29. Straż nocna

    Terry Pratchett

    2002

  • 30. Wolni Ciut Ludzie

    Terry Pratchett

    2003

  • 31. Potworny regiment

    Terry Pratchett

    2003

  • 32. Kapelusz pełen nieba

    Terry Pratchett

    2004

  • 33. Piekło pocztowe

    Terry Pratchett

    2004

  • 34. Łups!

    Terry Pratchett

    2005

  • 35. Zimistrz

    Terry Pratchett

    2006

  • 36. Świat finansjery

    Terry Pratchett

    2007

  • 37. Niewidoczni Akademicy

    Terry Pratchett

    2009

  • 38. W północ się odzieję

    Terry Pratchett

    2010

  • 39. Niuch

    Terry Pratchett

    2011

  • 40. Para w ruch

    Terry Pratchett

    2013

  • 41. Pasterska korona

    Terry Pratchett

    2015

Cykl o Rincewindzie:

  • 1. Kolor magii

    Terry Pratchett

    1983

  • 2. Blask fantastyczny

    Terry Pratchett

    1986

  • 3. Czarodzicielstwo

    Terry Pratchett

    1988

  • 4. Eryk

    Terry Pratchett

    1990

  • 5. Ciekawe czasy

    Terry Pratchett

    1994

  • 6. Ostatni kontynent

    Terry Pratchett

    1998

  • 7. Ostatni bohater

    Terry Pratchett

    2001

  • 8. Niewidoczni Akademicy*

    Terry Pratchett

    2009

Cykl o Czarownicach z Lancre:

  • 1. Równoumagicznienie

    Terry Pratchett

    1987

  • 2. Trzy Wiedźmy

    Terry Pratchett

    1988

  • 3. Wyprawa czarownic

    Terry Pratchett

    1991

  • 4. Panowie i damy

    Terry Pratchett

    1992

  • 5. Maskarada

    Terry Pratchett

    1995

  • 6. Rybki małe ze wszystkich mórz (opowiadanie)

    Terry Pratchett

    1998

  • 7. Carpe Jugulum

    Terry Pratchett

    1998

Cykl o Tiffany Obolałej (Akwili Dokuczliwej):

  • 1. Wolni Ciut Ludzie

    Terry Pratchett

    2003

  • 2. Kapelusz pełen nieba

    Terry Pratchett

    2004

  • 3. Zimistrz

    Terry Pratchett

    2006

  • 4. W północ się odzieję

    Terry Pratchett

    2010

  • 5. Pasterska korona

    Terry Pratchett

    2015

Cykl o Śmierci:

  • 1. Mort

    Terry Pratchett

    1987

  • 2. Kosiarz

    Terry Pratchett

    1991

  • 3. Muzyka duszy

    Terry Pratchett

    1994

  • 4. Wiedźmikołaj

    Terry Pratchett

    1996

  • 5. Złodziej Czasu

    Terry Pratchett

    2001

  • 6. Śmierć i co potem nadchodzi (opowiadanie)

    Terry Pratchett

    2002

Cykl o Straży Miejskiej:

  • 1. Straż! Straż!

    Terry Pratchett

    1989

  • 2. Teatr okrucieństwa (opowiadanie)

    Terry Pratchett

    1993

  • 3. Zbrojni

    Terry Pratchett

    1993

  • 4. Na glinianych nogach

    Terry Pratchett

    1996

  • 5. Bogowie, honor, Ankh-Morpork

    Terry Pratchett

    1997

  • 6. Piąty elefant

    Terry Pratchett

    1999

  • 7. Prawda*

    Terry Pratchett

    2000

  • 8. Straż nocna

    Terry Pratchett

    2002

  • 9. Łups!

    Terry Pratchett

    2005

  • 10. Niuch

    Terry Pratchett

    2011

Cykl o rewolucji przemysłowej (Moiście von Lipwigu):

  • 1. Ruchome obrazki*

    Terry Pratchett

    1990

  • 2. Prawda

    Terry Pratchett

    2000

  • 3. Potworny regiment

    Terry Pratchett

    2003

  • 4. Piekło pocztowe

    Terry Pratchett

    2004

  • 5. Świat finansjery

    Terry Pratchett

    2007

  • 6. Para w ruch

    Terry Pratchett

    2013

Bez cyklu (kolejność dowolna):

  • Piramidy

    Terry Pratchett

    (Cykl o starożytnych cywilizacjach)

    1989

  • Pomniejsze bóstwa

    Terry Pratchett

    (Cykl o starożytnych cywilizacjach)

    1992

  • Zadziwiający Maurycy i jego edukowane gryzonie

    Terry Pratchett

    2001

Śródziemie – J.R.R. Tolkien

Typ utworu: powieść fantasy, powieść przygodowa, high fantasy

Pochodzenie: Wielka Brytania

Polecane tłumaczenie: Władca Pierścieni: Maria Skibniewska (wydanie poprawione) lub Maria oraz Cezary Frącowie; Hobbit, czyli tam i z powrotem: Marii Skibniewskiej (wydanie poprawione) oraz Paulina Braiter; Silmarillion: Maria Skibniewska

„Trzy Pierścienie dla królów elfów pod otwartym niebem, siedem dla władców krasnali w ich kamiennych pałacach, dziewięć dla śmiertelników, ludzi śmierci podległych, jeden dla Władcy Ciemności na czarnym tronie w Krainie Mordor, gdzie zaległy cienie, jeden, by wszystkimi rządzić, jeden, by wszystkie odnaleźć, jeden, by wszystkie zgromadzić i w ciemności związać w Krainie Mordor, gdzie zaległy cienie.”

Dzięki m.in. filmowym adaptacjom, powyższy cytat z „Władcy Pierścieni” J.R.R. Tolkiena znany jest niemal każdemu. Niewielu z nich zagłębiało się jednak bardziej w odmęty historii Śródziemia – stworzenia świata oraz istot żywych, dziejów Majarów czy powstania Silmarilli. Pragnieniem J.R.R. Tolkiena było stworzenie alternatywnej mitologii dla Anglii – jego zdaniem nieposiadającej spójnego systemu legend. W twórczości tej dostrzec możemy inspiracje m.in. mitologią nordycką, Biblią hebrajską (Tanach), czy dziełami kultury jak „Królewna i Goblin” George MacDonalda, „Królewna Śnieżka” Braci Grimm, a także historią współczesną – I Wojny Światowej, w której autor bezpośrednio brał udział.

Choć „The King of the Golden River” Johna Ruskina ukazało się już w 1841, w 1896 William Morris stworzył w „The Well at the World’s End” odrębny – niemimetyczny świat przedstawiony – mieszczący się w definicji fantasy, a za jednego z prekursorów współczesnej fantasy uznaje się George’a MacDonalda – m.in. twórcę tytułu „Królewna i Goblin”, to właśnie J.R.R. Tolkien bywa nazywany ojcem współczesnej high fantasy oraz popularyzatorem motywu drużyny.

Jak sam J.R.R. Tolkien napisał w eseju „On Fairy Stories” – opublikowanym w zbiorze „The Monsters and the Critics and Other Essays”:

„W rzeczywistości dzieje się tak, że twórca opowieści okazuje się skutecznym 'pod-stwórcą’. Stwarza Drugorzędny Świat, do którego twój umysł może wejść. W jego obrębie to, co przedstawia, jest 'prawdziwe’: pozostaje w zgodzie z prawami tego świata. Dlatego wierzysz w to, gdy znajdujesz się, że tak powiem, w jego wnętrzu.”

Uniwersum Śródziemia można pokochać, jak też znienawidzić za jego bogaty i szczegółowo opisany świat, kulturę czy dopracowane w każdym detalu drzewa genealogiczne postaci. Objawić się to może głównie, gdy zagłębimy się jedynie w pierwszy tom trzytomowego wydania „Władcy Pierścieni”. Pierwotnie historia ta stanowić miała jeden spójny tom (składający się z sześciu ksiąg), decyzją wydawnictwa jednak podzielony został on na trzy odrębne książki. „Drużyna Pierścienia” stanowi więc zaledwie wstęp, a nie całą powieść. Podobne wrażenie może nam towarzyszyć, gdy swą przygodę rozpoczniemy od „Silmarillionu” – według chronologii wydarzeń mitologicznego początku historii, miejscami przybierającego formę kroniki.

„Władca Pierścieni” doczekał się kilku polskich tłumaczeń. Najstarsze, a przy tym najpopularniejsze – oraz dla wielu jedyne właściwe – stworzone zostało przez Marię Skibniewską. Początkowo zawierało ono także kilka błędów bądź odejść od oryginału – dopiero wydanie poprawione stało się bliższe pierwotnej historii. Nowsze tłumaczenie autorstwa Cezarego Frąca i Marii Gębickiej‑Frąc (wraz z zespołem zależnie od wydania) dla wielu także nie odbiega jakością od poprzednika. Osławiony został natomiast (w negatywnym tego słowa znaczeniu) przekład Jerzego Łozińskiego, cechujący się wieloma „błędami tłumaczeniowymi” oraz mocno słowiańskim podejściem do nazw własnych, gdzie krasnoludy stają się krzatami, Baggins Bagoszem, a Bag End po prostu Bagosznem. Z czasem jednak to tłumaczenie także po części poprawiono. W przypadku „Hobbit, czyli tam i z powrotem” uznanie zdobyły przede wszystkim dwa przekłady: Marii Skibniewskiej (po poprawkach) oraz Pauliny Braiter. „Hobit, abo tam i nazŏd” przetłumaczony został nawet po śląsku.

Inne media: Gry, Filmy, Filmy animowane, Serial, Audiobook

Nagrody dla cyklu i ogólne nagrody autora:

  • 1961, 1967, 1969 – Nominacja do literackiej nagrody Nobla
  • 1978 – Nagroda Locusa za „Silmarillion” w kategorii powieść fantasy
  • 1972 – Order Imperium Brytyjskiego drugiego stopnia (Komandor) „za zasługi dla literatury”

Kolejnośc wydawnicza:

  • 1. Hobbit, czyli tam i z powrotem

    J.R.R. Tolkien

    1937

  • 2. Władca Pierścieni – Drużyna Pierścienia

    J.R.R. Tolkien

    1954

  • 3. Władca Pierścieni – Dwie wieże

    J.R.R. Tolkien

    1954

  • 4. Władca Pierścieni – Powrót króla

    J.R.R. Tolkien

    1955

  • 5. Silmarillion

    J.R.R. Tolkien

    1977

  • 6. Niedokończone opowieści

    J.R.R. Tolkien

    1980

  • 7. Dzieci Húrina

    J.R.R. Tolkien

    2007

  • 8. Beren i Lúthien

    J.R.R. Tolkien

    2017

  • 9. Upadek Gondolinu

    J.R.R. Tolkien

    2018

Kolejność chronologiczna:

  • 1. Silmarillion

    J.R.R. Tolkien

    1977

  • 2. Beren i Lúthien

    J.R.R. Tolkien

    2017

  • 3. Dzieci Húrina

    J.R.R. Tolkien

    2007

  • 4. Upadek Gondolinu

    J.R.R. Tolkien

    2018

  • 5. Niedokończone opowieści

    J.R.R. Tolkien

    1980

  • 6. Hobbit czyli tam i z powrotem

    J.R.R. Tolkien

    1937

  • 7. Władca Pierścieni – Drużyna Pierścienia

    J.R.R. Tolkien

    1954

  • 8. Władca Pierścieni – Dwie wieże

    J.R.R. Tolkien

    1954

  • 9. Władca Pierścieni – Powrót króla

    J.R.R. Tolkien

    1955

Kolejność polecana:

  • 1. Hobbit czyli tam i z powrotem

    J.R.R. Tolkien

    1937

  • 2. Władca Pierścieni – Drużyna Pierścienia

    J.R.R. Tolkien

    1954

  • 3. Władca Pierścieni – Dwie wieże

    J.R.R. Tolkien

    1954

  • 4. Władca Pierścieni – Powrót króla

    J.R.R. Tolkien

    1955

  • 5. Silmarillion

    J.R.R. Tolkien

    1977

  • 6. Beren i Lúthien

    J.R.R. Tolkien

    2017

  • 7. Dzieci Húrina

    J.R.R. Tolkien

    2007

  • 8. Upadek Gondolinu

    J.R.R. Tolkien

    2018

  • 9. Niedokończone opowieści

    J.R.R. Tolkien

    1980

Diuna – Frank Herbert

Typ utworu: powieść fantastycznonaukowa, soft science fiction

Pochodzenie: Stany Zjednoczone Ameryki

Polecane tłumaczenie: Marek Marszał

„Kiedy religia i polityka jadą na tym samym wozie, ci, co powożą, wierzą, że nic nie może im stanąć na drodze. Zaczynają pędzić na łeb na szyję… i nie pamiętają, że pędzącemu na oślep człowiekowi ukazuje się przepaść, kiedy już jest za późno.”

Czas na powieść fantastycznonaukową Franka Herberta z 1965 roku, wielokrotnie uznawaną za jedną z najlepszych w historii gatunku. Obecnie określana mianem soft science fiction. Autor już na wczesnym etapie tworzenia świata, świadomie odrzuca rozwój nowoczesnych technologii komputerowych na rzecz biologii, genetyki oraz mistycyzmu. Wskazywał on już wtedy nie tylko zagrożenia płynące z nadmiernej technologizacji, lecz także ze strony systemów totalitarnych, uzależnienia od zasobów, ślepej wiary w mesjaszy, religie czy wpływ narkotyków na stan świadomości człowieka. Frank Herbert stworzył cykl łączący ekologię, filozofię, teologię, psychologię i ekonomię. Inspirowany był m.in. badaniami nad stabilizacją ruchomych wydm w Oregonie, rozwojem systemów politycznych, religiami jak buddyzm czy islam, czerpiąc także z języka arabskiego. Świat Diuny jest spójnym ekosystemem zależności, w którym ekologia odgrywa kluczową rolę. Seria nie jest równa jakościowo, a akcenty – zwłaszcza dotyczące krytyki mesjanizmu – zmieniają się wraz z tym jak autor widział odbiór pierwszego tomu. Choć w powieści pojawiają się elementy space opery, nie stanowi ona jednak jej czystej formy.

Czytając Kroniki Diuny – jedyny cykl napisany przez Franka Herberta – najlepiej trzymać się kolejności publikacji sagi, ponieważ każda kolejna część uzupełnia lub podważa to, co poznaliśmy do tej pory. Pozostałe serie tworzone przez Briana Herberta, Kevina J. Andersona spotkały się z mieszanym przyjęciem oraz oceniane są niżej od oryginału – przerwanego niestety śmiercią autora.

W Polsce „Diuna” ukazała się w kilku przekładach – najczęściej w tłumaczeniu Marka Marszała. Nie uchroniła się ona jednak od kontrowersji językowych. Szczególnie głośną stała się pierwsza wersja Jerzego Łozińskiego (publikującego jako Ładysław Jerzyński), w której Fremeni występowali jako Wolanie, czerwie stały się piaskalami, a przyprawa specjałem. Z czasem wersja ta także doczekała się poprawek.

Inne media: Gry, Filmy, Serial, Komiks, Audiobook

Nagrody dla cyklu i ogólne nagrody autora:

  • 1965 – Nagroda Nebula za „Diuna” w kategorii powieść
  • 1966 – Nagroda Hugo za „Diuna” w kategorii powieść

Kolejnośc wydawnicza:

  • 1. Diuna

    Frank Herbert

    Kroniki Diuny

    1965

  • 2. Mesjasz Diuny

    Frank Herbert

    Kroniki Diuny

    1969

  • 3. Dzieci Diuny

    Frank Herbert

    Kroniki Diuny

    1976

  • 4. Bóg Imperator Diuny

    Frank Herbert

    Kroniki Diuny

    1981

  • 5. Heretycy Diuny

    Frank Herbert

    Kroniki Diuny

    1983

  • 6. Kapitularz Diuną

    Frank Herbert

    Kroniki Diuny

    1985

  • 7.Ród Atrydów

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Preludium Diuny

    1999

  • 8. Ród Harkonnenów

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Preludium Diuny

    2000

  • 9. Ród Corrinów

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Preludium Diuny

    2001

  • 10. Dżihad Butleriański

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Legendy Diuny

    2002

  • 11. Krucjata przeciw maszynom

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Legendy Diuny

    2003

  • 12. Bitwa pod Corrinem

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Legendy Diuny

    2004

  • 13. Łowcy Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Diuna 7

    2006

  • 14. Czerwie Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Diuna 7

    2007

  • 15. Paul z Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Bohaterowie Diuny

    2008

  • 16. Wichry Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Bohaterowie Diuny

    2009

  • 17. Zgromadzenie żeńskie z Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Wielkie Szkoły Diuny

    2012

  • 18. Mentaci Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Wielkie Szkoły Diuny

    2014

  • 19. Nawigatorzy Diuny

    Brian Herbert

    Wielkie Szkoły Diuny

    2018

  • 20. Diuna. Książę Kaladanu

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Trylogia Kaladanu

    2020

  • 21. Diuna. Pani Kaladanu

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Trylogia Kaladanu

    2021

  • 22. Diuna. Dziedzic Kaladanu

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Trylogia Kaladanu

    2022

  • 23. Księżniczka Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Bohaterowie Diuny

    2024

  • Poboczne – Droga do Diuny

    Frank Herbert, Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    2005

  • Poboczne – Piaski Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    2022

Kolejność chronologiczna:

  • 1. Dżihad Butleriański

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Legendy Diuny

    2002

  • 2. Krucjata przeciw maszynom

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Legendy Diuny

    2003

  • 3. Bitwa pod Corrinem

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Legendy Diuny

    2004

  • 4. Zgromadzenie żeńskie z Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Wielkie Szkoły Diuny

    2012

  • 5. Mentaci Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Wielkie Szkoły Diuny

    2014

  • 6. Nawigatorzy Diuny

    Brian Herbert

    Wielkie Szkoły Diuny

    2018

  • 7. Ród Atrydów

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Preludium do Diuny

    1999

  • 8. Ród Harkonnenów

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Preludium do Diuny

    2000

  • 9. Ród Corrinów

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Preludium do Diuny

    2001

  • 10. Księżniczka Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Bohaterowie Diuny

    2024

  • 11. Diuna. Książę Kaladanu

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Trylogia Kaladanu

    2020

  • 12. Diuna. Pani Kaladanu

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Trylogia Kaladanu

    2021

  • 13. Diuna. Dziedzic Kaladanu

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Trylogia Kaladanu

    2022

  • 14. Diuna

    Frank Herbert

    Kroniki Diuny

    1965

  • 15. Paul z Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Bohaterowie Diuny

    2008

  • 16. Mesjasz Diuny

    Frank Herbert

    Kroniki Diuny

    1969

  • 17. Wichry Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Bohaterowie Diuny

    2009

  • 18. Dzieci Diuny

    Frank Herbert

    Kroniki Diuny

    1976

  • 19. Bóg Imperator Diuny

    Frank Herbert

    Kroniki Diuny

    1981

  • 20. Heretycy Diuny

    Frank Herbert

    Kroniki Diuny

    1983

  • 21. Kapitularz Diuną

    Frank Herbert

    Kroniki Diuny

    1985

  • 22. Łowcy Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Diuna 7

    2006

  • 23. Czerwie Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    Diuna 7

    2007

  • Poboczne – Droga do Diuny

    Frank Herbert, Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    2005

  • Poboczne – Piaski Diuny

    Brian Herbert, Kevin J. Anderson

    2022

Ziemiomorze – Ursula K. Le Guin

Typ utworu: powieść fantasy

Pochodzenie: Stany Zjednoczone Ameryki

„Wyspa Gont, samotna góra wznosząca swój wierzchołek o milę ponad poziomem umęczonego przez sztormy Morza Północno-Wschodniego, jest krainą sławną z czarnoksiężników. Z miast ukrytych w jej wysoko położonych dolinach i z portów usadowionych w ciemnych, wąskich zatokach wyszedł już niejeden Gontyjczyk, aby służyć władcom Archipelagu w ich stolicach jako czarodziej lub czarnoksiężnik albo też żeby w poszukiwaniu przygód wędrować ze swoimi czarami od wyspy do wyspy po całym Ziemiomorzu.

Powiadają niektórzy, że największy z nich – a z pewnością był największym podróżnikiem – to człowiek zwany Krogulcem, który w dniach szczytu swej potęgi stał się zarazem Władcą Smoków i Arcymagiem. O życiu jego opowiadają Czyny Geda i liczne pieśni, ale nasza opowieść dotyczy czasów, kiedy nie narodziła się jeszcze jego sława, a pieśni nie zostały ułożone.”

Ta filozoficzna powieść fantasy Ursuli K. Le Guin przeniesie nas do świata, w którym każdy czyn czy zaklęcie magiczne niosą ze sobą konsekwencje zachwiania równowagi między życiem a śmiercią. Wraz z przebiegiem wędrówki obserwujemy przemianę bohaterów, ich wewnętrzne zmagania oraz dojrzewającą w nich mądrość. Jak w prawdziwym życiu, każdy będzie musiał odkryć swoją rolę we wszechświecie i zmierzyć się z własnymi demonami. Historia zauważalnie czerpiąc z filozofii oraz psychologii Dalekiego Wschodu, pokazuje nam, że nie zawsze najważniejszym jest to, co nam się takim wydaje.

Spośród wszystkich dostępnych wydań uważam, iż najpełniejszym i najbardziej wartościowym jest „Ziemiomorze – Wydanie rozszerzone ilustrowane”, ponieważ jako jedyne pozwala zapoznać się ze wszystkimi opowiadaniami uniwersum. Oprócz pięciu głównych tomów oraz zbioru „Opowieści z Ziemiomorza” zawiera także pozostałe opowiadania autorki. Również te, które dotąd nie ukazały się w Polsce. Przepiękna oprawa graficzna, a przy tym stosunkowo niska cena sprawiają, że inne wydania stają się mniej atrakcyjne.

Jako ciekawostkę dodam, iż za animowaną wersję „Opowieści z Ziemiomorza” odpowiadało legendarne Studio Ghibli (zdobywcy jedynych w historii Oscarów przyznanych dla anime). W tym przypadku jednak, zdaniem wielu, Gorô Miyazakiemu nie udało się oddać ducha oryginału i to właśnie książki pozostają jedynym prawdziwym nośnikiem tej historii. Jak wspomina sama Ursula K. Le Guin:

„W większości był piękny. Jednak animacja tego szybko nakręconego filmu była w wielu miejscach niedopracowana. Nie ma w nim delikatnej dokładności jak w Mój sąsiad Totoro ani ogromnego i wspaniałego bogactwa szczegółów jak Spirited Away: W krainie bogów. Obrazy są efektowne, ale często konwencjonalne. W większości był ekscytujący. Napięcie było podtrzymywane przemocą w stopniu, który uważam za głęboko niezgodny z duchem książek. [Film] w większości był, moim zdaniem, niespójny. Może to wynikać z tego, że próbowałam odnaleźć i śledzić historię z moich książek, oglądając jednocześnie zupełnie inną historię, w mylący sposób odgrywaną przez ludzi o tych samych imionach co w mojej opowieści, ale o zupełnie innych temperamentach, historii i przeznaczeniu. Oczywiście film nie powinien dokładnie naśladować powieści – to inny format, bardzo różniąca się forma narracji. Być może to było powodem tych ogromnych zmian. Jednak rozsądnie jest oczekiwać pewnej wierności postaciom i ogólnemu zarysowi historii w filmie nazwanym na cześć książek wydawanych od 40 lat i rzekomo będącym na ich podstawie.”

Negatywne zdanie o animacji wyraził także sam Hayao Miyazaki, oceniając pracę syna słowami: „To dobrze, że nakręcił jeden film. Na tym powinien poprzestać”.

Inne media: Anime, Serial, Audiobook

Nagrody dla cyklu i ogólne nagrody autora:

  • 1968 – Nagroda Boston Globe-Horn Book za „Czarnoksiężnik z Archipelagu”
  • 1970 – Nagroda Newbury Honor Book za „Grobowce Atuanu”
  • 1972 – Newbery Silver Medal za „Grobowce Atuanu”
  • 1972 – National Book Award for Children’s Books za „Najdalszy brzeg”
  • 1979 – Nagroda Lewis Carroll Shelf za „Czarnoksiężnik z Archipelagu”
  • 1979 – Nagroda Gandalfa w kategorii Wielki Mistrz Fantastyki
  • 1989 – Nagroda Pielgrzyma
  • 1990 – Nagroda Nebula za „Tehanu”
  • 2002 – Nagroda PEN/Malamud
  • 2002 – Nagroda Willamette Writers Lifetime Achievement
  • 2002 – Nagroda Locusa za „Opowieści z Ziemiomorza” i „Kości ziemi”
  • 2002 – Nagroda Locusa za „Opowieści z Ziemiomorza” i „Szukacz”
  • 2003 – Damon Knight Memorial Grand Master Award
  • 2003 – Nagroda Endeavour za „Opowieści z Ziemiomorza”
  • 2004 – Margaret A. Edwards Award za dorobek życia
  • 2004 – Arbuthnot Lecturer (American Library Association)
  • 2006 – Maxine Cushing Gray Fellowship for Writers

Kolejność Ziemiomorze – Wydanie rozszerzone ilustrowane:

  • Ziemiomorze. Wydanie rozszerzone ilustrowane

    Ursula K. Le Guin

      Zawiera:

    1. Czarnoksiężnik z Archipelagu
    2. Grobowce Atuanu
    3. Najdalszy brzeg
    4. Tehanu
    5. Ważka (Opowieści z Ziemiomorza)
    6. Diament i Czarna Róża (Opowieści z Ziemiomorza)
    7. Szukacz (Opowieści z Ziemiomorza)
    8. Kości ziemi (Opowieści z Ziemiomorza)
    9. Historia z Górskich Moczarów (Opowieści z Ziemiomorza)
    10. Inny wiatr
    11. Opisanie Ziemiomorza (fikcyjne materiały źródłowe)
    12. Magiczne słowo/Słowo Uwolnienia (opowiadanie)
    13. Prawo imion/Reguła Nazwisk/Zasada imion (opowiadanie)
    14. Córka Odrenu (opowiadanie)
    15. Blask ognia/Ogień na kominku (opowiadanie)
    16. Ziemiomorze zrewidowane (opowiadanie)
    2024

Kolejnośc wydawnicza:

  • 1. Czarnoksiężnik z Archipelagu

    Ursula K. Le Guin

    1968

  • 2. Grobowce Atuanu

    Ursula K. Le Guin

    1971

  • 3. Najdalszy brzeg

    Ursula K. Le Guin

    1972

  • 4. Tehanu

    Ursula K. Le Guin

    1990

  • 5. Inny wiatr

    Ursula K. Le Guin

    2001

  • 6. Ważka

    Ursula K. Le Guin

    (Opowieści z Ziemiomorza)

    1999

  • 7. Diament i Czarna Róża

    Ursula K. Le Guin

    (Opowieści z Ziemiomorza)

    1999

  • 8. Szukacz

    Ursula K. Le Guin

    (Opowieści z Ziemiomorza)

    2001

  • 9. Kości ziemi

    Ursula K. Le Guin

    (Opowieści z Ziemiomorza)

    2001

  • 10. Historia z Górskich Moczarów

    Ursula K. Le Guin

    (Opowieści z Ziemiomorza)

    2001

  • 11. Córka Odrenu (opowiadanie)

    Ursula K. Le Guin

    2014

  • 12. Blask ognia/Ogień na kominku (opowiadanie)

    Ursula K. Le Guin

    2018

Kolejność chronologiczna:

  • 1. Szukacz

    Ursula K. Le Guin

    (Opowieści z Ziemiomorza)

    2001

  • 2. Diament i Czarna Róża

    Ursula K. Le Guin

    (Opowieści z Ziemiomorza)

    1999

  • 3. Kości ziemi

    Ursula K. Le Guin

    (Opowieści z Ziemiomorza)

    2001

  • 4. Czarnoksiężnik z Archipelagu

    Ursula K. Le Guin

    1968

  • 5. Grobowce Atuanu

    Ursula K. Le Guin

    1971

  • 6. Historia z Górskich Moczarów

    Ursula K. Le Guin

    (Opowieści z Ziemiomorza)

    2001

  • 7. Najdalszy brzeg

    Ursula K. Le Guin

    1972

  • 8. Tehanu

    Ursula K. Le Guin

    1990

  • 9. Ważka

    Ursula K. Le Guin

    (Opowieści z Ziemiomorza)

    1999

  • 10. Córka Odrenu (opowiadanie)

    Ursula K. Le Guin

    2014

  • 11. Inny wiatr

    Ursula K. Le Guin

    2001

  • 12. Blask ognia/Ogień na kominku (opowiadanie)

    Ursula K. Le Guin

    2018

Elryk z Melniboné – Michael Moorcock

Typ utworu: powieść fantasy, dark fantasy

Pochodzenie: Wielka Brytania

Polecane tłumaczenie: Danuta Górska

„Rubinowe oczy Elryka spoglądały na niego z góry. Wyglądały, pomyślał Richard, jak oczy wyjątkowo złośliwego białego królika, którego kiedyś miał, zanim zwierzak przegryzł druty klatki i zwiał na wieś do Sussex, żeby budzić postrach wśród niewinnych lisów. Skórę miał idealnie białą; jego zbroja, elegancka i ozdobna, pokryta misternymi wzorami, była idealnie czarna. Piękne białe włosy falowały jak rozwiewane wiatrem, chociaż powietrze było nieruchome.”

Cytat nie stanowi wprowadzenia do nowej sagi wiedźmińskiej, lecz niemal dwadzieścia lat starszej serii książek Michaela Moorcocka o Elryku z Melniboné – zwanym także Białym Wilkiem. „Oto jest opowieść o czasach, kiedy Elryk był królem, władcą smoków, flot i całej półludzkiej rasy, która rządziła światem przez dziesięć tysięcy lat (…) czterysta dwudziesty ósmy potomek w prostej linii pierwszego cesarza-czarnoksiężnika Melniboné”. Choć Michael Moorcock również podkreślał istotę równowagi, nie jest to także kolejne opowiadanie z Ziemiomorza, lecz historia przedstawiająca antytezę walecznego bohatera pokroju barbarzyńcy „Conana”. Inspirowana m.in. „Monsieur Zenith: The Albino” Anthony’ego Skene’a (do którego wznowienia po latach wstęp napisał Moorcock), „The Broken Sword” Poula Andersona, czy mitologią nordycką.

Jak na okładce „Zwiastuna Burz” głosi Michael Chabon – laureat Nagrody Pulitzera – „Michael Moorcock jest najwybitniejszym przedstawicielem brytyjskiej literatury fantasy po Tolkienie”. Uchodzi on za, wyprzedzającego swoje czasy, twórcę m.in. literackiego konceptu multiwersum – inspirowanego mechaniką kwantową. Jak sam wspominał w wywiadzie z Michałem Hernesem, obecnie „multiwersum jest nadużywane przez twórców komiksów do uzasadniania rozbieżności między nowymi a wcześniejszymi historiami”. Ślady inspiracji jego twórczością możemy odnaleźć także w takich dziełach jak „Pieśń lodu i ognia” George’a R.R. Martina, „Wiedźmin” Andrzeja Sapkowskiego, multiwersum „Mrocznej Wieży” Stephena Kinga, elementach uniwersów „Warhammera”, „Magic: The Gathering” bądź „Dungeons & Dragons”, a także muzyce zespołów pokroju Blind Guardian lub Deep Purple. Andrzej Sapkowski w wywiadzie z Pawłem J. Rodanem wspominał, iż już od drugiej połowy lat ’70. także sprowadzał z Zachodu książki autorstwa Michaela Moorcocka.

Współczesne tłumaczenie Danuty Górskiej ze zbiorczego wydania Zysk i S-ka dobrze oddaje archaiczny styl oryginału, zachowując przy tym spójność materiału. W przypadku rozdzielnych wydań Amber oraz SFAN-Club, za tłumaczenia odpowiadali kolejno Radosław Kot, Justyna Zandberg, Sławomir Janicki i Andrzej Rosanoff. Ich jakość była zróżnicowana, co jednak mogło wynikać z niejednolitości samego procesu tłumaczenia.

Inne media: Komiks

Nagrody dla cyklu i ogólne nagrody autora:

  • 1993 – British Fantasy Award
  • 2000 – World Fantasy Award za osiągnięcia życiowe
  • 2008 – Damon Knight Memorial Grand Master Award

Kolejność chronologiczna:

  • 1. Elryk z Melniboné

    Michael Moorcock

      Zawiera:

    1. Elryk z Melniboné
    2. Perłowa forteca
    3. Żeglarz na Morzach Przeznaczenia
    4. Klątwa białego wilka
    2024

  • 2. Zwiastun burz

    Michael Moorcock

      Zawiera:

    1. Znikająca wieża
    2. Zemsta róży
    3. Klątwa czarnego miecza
    4. Zwiastun burz
    2025

Dracula – Bram Stoker

Typ utworu: powieść gotycka, horror, horror erotyczny

Pochodzenie: Irlandia

Klasyka horroru, gotycka powieść autorstwa Brama Stokera z 1897 roku – przez wielu interpretowana jako jeden z prekursorów nurtu horroru erotycznego. Do jej inspiracji należą m.in. opowiadania: „Wampir” Johna Polidoriego, „Carmilla” Sheridana Le Fanu, „The Land Beyond the Forest” Emily Gerard czy legenda rzeczywistego władcy Wołoszczyzny, Włada III Palownika – noszącego przydomek „Dracula”. Na jej kształt wpływ miały także osobiste przeżycia i przemyślenia autora, opowieści matki oraz książka „With 'the unspeakables’; or, Two years’ campaigning in European and Asiatic Turkey” z 1878 George’a Stokera – brata Brama.

Postać wampira-arystokraty (lorda Ruthvena) w literaturze pojawia się po raz pierwszy właśnie za sprawą opowiadania Johna Polidoriego, ale to hrabia Dracula doprowadza do jej popularyzacji.

Powieść nie ma jednolitej narracji, lecz – sprawnie wykorzystując formę powieści epistolarnej – składa się z wielu elementów ukazujących świat przedstawiony. Są to m.in.: listy, wycinki z gazet czy wpisy z pamiętnika.

Ponieważ z czasem „Dracula” trafił do domeny publicznej, doczekał się także wielu jakościowo zróżnicowanych tłumaczeń. Ciekawostkę stanowi fakt, iż wydana w 1901 roku, islandzka książka „Potęga mroku” – reklamowana jako wierny przekład „Draculi” – okazała się mocno zmienioną adaptacją, przedstawiającą nowe postacie, akcję odbiegającą od oryginału i bardziej rozwinięty humor.

Inne media: Gry, Filmy, Seriale, Komiks, Audiobook

  • Dracula

    Bram Stoker

    1897

Wiedźmin – Andrzej Sapkowski

Typ utworu: powieść fantasy

Pochodzenie: Polska

„Zło to zło. Mniejsze, większe, średnie, wszystko jedno, proporcje są umowne a granice zatarte, jeżeli mam wybierać pomiędzy jednym złem a drugim, to wolę nie wybierać wcale.”

Wiedźmiński cykl Andrzeja Sapkowskiego – będący jednym z najważniejszych produktów eksportowych polskiej fantastyki – niewątpliwie należy do kluczowych dzieł współczesnej literatury fantasy. Początkowo publikowany na łamach czasopisma Fantastyka w formie opowiadań, z czasem rozwija się w pełną Sagę o Wiedźminie oraz dwie niezależne powieści.

Czerpiąc poniekąd z mitologii greckiej, germańskiej, demonologii słowiańskiej, wierzeń Bliskiego Wschodu, Biblii, dzieł pokroju „Elryk z Melniboné” Michaela Moorcocka, arturiańskich i polskich legend oraz znanych francuskich, niemieckich lub duńskich baśni – w tym „Piękna i Bestia”, „Królewna Śnieżka” braci Grimm, „Królowa Śniegu” i „Mała Syrenka” Hansa Christiana Andersena, a także historii współczesnej, tworzy rozbudowany pełen ironii, moralnych szarości czy politycznych rozgrywek, świat oparty na przeznaczeniu.

Najczęściej preferowany jest jeden z trzech sposobów czytania: według kolejności wydawniczej, według chronologii wydarzeń lub wariant mieszany. W tym ostatnim zachowując chronologię wydarzeń, zaczynając jednak od opowiadania „Ostatnie życzenie”, materiały z młodości Geralta – czyli „Rozdroże kruków” – zostawiając na koniec.

Tomy „Sezon Burz”, „Krew Elfów”, „Czas Pogardy”, „Chrzest Ognia” oraz „Coś się kończy, coś zaczyna” doczekały się także świetnych – realizowanych przez Fonopolis – słuchowisk na CD. Ponadto powstał także wydawany przez CDProjekt audiobook „Wiedźmin – Wybrane opowiadania”, w skład których wchodzą m.in.: „Kraniec świata”, „Ostatnie życzenie”, „Wiedźmin”, „Granica możliwości” i „Miecz przeznaczenia”.

Ostrzeżenie: zawiera elementy erotyczne.

Inne media: Gry, Seriale, Film, Audiobook

Nagrody dla cyklu i ogólne nagrody autora:

  • 1989 – Laureat Śląkfy w kategorii Twórca Roku
  • 1990 – Nagroda Fundacji Literackiej im. Natalii Gall
  • 1990 – Nagroda im. Janusza A. Zajdla za „Mniejsze zło”
  • 1992 – Nagroda im. Janusza A. Zajdla za „Miecz przeznaczenia”
  • 1992 – Laureat Śląkfy w kategorii Twórca Roku
  • 1993 – Nagroda Ikaros i Ludvik
  • 1994 – Nagroda im. Janusza A. Zajdla za „Krew Elfów”
  • 1995 – Nagroda Sfinks za „Krew Elfów” w kategorii Polska powieść roku
  • 1995 – Nagroda Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu za całokształt twórczości
  • 1995 – Nagroda czeskiej Akademie Science Fiction, Fantasy a Hororu za „Krew Elfów” w kategorii najlepsza przełożona książka nieanglosaska
  • 1996 – Nagroda czeskiej Akademie Science Fiction, Fantasy a Hororu za „Czas Pogardy” w kategorii najlepsza przełożona książka nieanglosaska
  • 1996 – Eurocon Award – Hall of Fame, Best Author
  • 1997 – Nagroda Sfinks za „Chrzest Ognia” w kategorii Polska powieść roku
  • 1997 – Paszport „Polityki” w kategorii literatura
  • 1997 – Nagroda im. Davida Ben Guriona za fundamentalny wkład do fantastyki
  • 1998 – Nagroda Sfinks za „Wieża Jaskółki” w kategorii Książka roku oraz Polska powieść roku
  • 1998 – Nagroda czeskiej Akademie Science Fiction, Fantasy a Hororu za „Wieża Jaskółki” w kategorii najlepsza przełożona książka nieanglosaska
  • 2000 – Nagroda Sfinks za „Pani Jeziora” w kategorii Polska powieść roku
  • 2000 – Nagroda czeskiej Akademie Science Fiction, Fantasy a Hororu za „Pani Jeziora” w kategorii najlepsza przełożona książka nieanglosaska oraz kategorii fantasy
  • 2003 – Nagroda Ignotus za „Ostatnie Życzenie” w kategorii Antologia
  • 2004 – Nagroda Miasta Łodzi
  • 2009 – David Gemmell Awards for Fantasy za „Krew Elfów”
  • 2010 – Eurocon Award – European Grand Master
  • 2011 – Nagroda Tähtifantasia za „Ostatnie Życzenie”
  • 2011 – Nagroda 12 osumaa („12 trafień”) Helsińskiej Biblioteki Miejskiej
  • 2012 – Nagroda Tähtifantasia za „Miecz przeznaczenia”
  • 2012 – Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
  • 2013 – Laureat Śląkfy w kategorii Twórca Roku
  • 2016 – World Fantasy Award w kategorii Osiągnięcie życia
  • 2023 – Doroczna Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w kategorii Literatura
  • 2024 – Nagroda im. Janusza A. Zajdla za „Rozdroże kruków”
  • 2025 – Nagroda Literacka im. Jerzego Żuławskiego za „Rozdroże kruków”
  • 2025 – Nagrodę „Nowej Fantastyki” za „Rozdroże kruków” w kategorii Polska Książka Roku
  • 2025 – Empik Go Awards za „Rozdroże kruków” w kategorii historia fantastyczna
  • 2025 – Nagroda specjalna Wioseł Kultury
  • 2025 – Audiobook roku Lubimyczytać.pl za „Wieża Jaskółki”
  • 2025 – Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

Kolejnośc wydawnicza:

  • 1. Miecz przeznaczenia

    Andrzej Sapkowski

    1992

  • 2. Ostatnie życzenie

    Andrzej Sapkowski

    1993

  • 3. Krew elfów

    Andrzej Sapkowski

    1994

  • 4. Czas pogardy

    Andrzej Sapkowski

    1995

  • 5. Chrzest ognia

    Andrzej Sapkowski

    1996

  • 6. Wieża Jaskółki

    Andrzej Sapkowski

    1997

  • 7. Pani Jeziora

    Andrzej Sapkowski

    1999

  • 8. Coś się kończy, coś się zaczyna

    Andrzej Sapkowski

    2000

  • 9. Sezon burz

    Andrzej Sapkowski

    2013

  • 10. Rozdroże kruków

    Andrzej Sapkowski

    2024

Kolejność chronologiczna:

  • 1. Rozdroże kruków

    Andrzej Sapkowski

    2024

  • 2. Ostatnie życzenie

    Andrzej Sapkowski

    1993

  • 3. Sezon burz

    Andrzej Sapkowski

    2013

  • 4. Miecz przeznaczenia

    Andrzej Sapkowski

    1992

  • 5. Krew elfów

    Andrzej Sapkowski

    1994

  • 6. Czas pogardy

    Andrzej Sapkowski

    1995

  • 7. Chrzest ognia

    Andrzej Sapkowski

    1996

  • 8. Wieża Jaskółki

    Andrzej Sapkowski

    1997

  • 9. Pani Jeziora

    Andrzej Sapkowski

    1999

  • 10. Coś się kończy, coś się zaczyna

    Andrzej Sapkowski

    2000

Solaris – Stanisław Lem

Typ utworu: powieść fantastycznonaukowa

Pochodzenie: Polska

„Nie szukamy nikogo oprócz ludzi. Nie potrzeba nam innych światów. Potrzeba nam luster. Nie wiemy, co począć z innymi światami. Wystarczy ten jeden, a już się nim dławimy. Chcemy znaleźć własny wyidealizowany obraz; to mają być globy, cywilizacje doskonalsze od naszej, w innych spodziewamy się znowu znaleźć wizerunek naszej prymitywnej przeszłości. Tymczasem po drugiej stronie jest coś, czego nie przyjmujemy, przed czym się bronimy, a przecież nie przywieźliśmy z Ziemi samego tylko destylatu cnót, bohaterskiego posągu Człowieka! Przylecieliśmy tu tacy, jacy jesteśmy naprawdę, a kiedy druga strona ukazuje nam tę prawdę – tę jej część, którą przemilczamy – nie możemy się z tym pogodzić.”

Wydana w 1961 roku powieść Stanisława Lema, uchodząca za światową klasykę fantastyki naukowej, łącząca w sobie zarówno wątki filozoficzne, jak też psychologiczne. Na przykładzie nieudanego kontaktu ludzkości z obcą formą inteligencji ukazuje ułomności ludzkiej natury, granice poznania, wyobraźni i samej nauki. Poruszając wątek romantyczny, stawia przed nami pytanie, czy uczucie żywione do drugiej osoby skierowane jest bezpośrednio do niej, czy jedynie do jej odbicie w naszej pamięci.

W dziele dopatrzyć można się inspiracji opowiadaniem „Kochanka Szamoty” Stefana Grabińskiego oraz filozofią Arthura Schopenhauera. Powieść w swoich czasach niewątpliwie wyprzedzała epokę wielkich podróży kosmicznych. Porównując ją z wiodącymi tytułami tej tematyki: „Diuna” wydana została w 1965, „Star Trek” w 1966, „2001: Odyseja kosmiczna” w 1968, a „Gwiezdne Wojny” dopiero w 1977. Nawiązania do „Solaris”, a także samego autora, widoczne są m.in. w odległych nam kulturowo japońskich komiksach czy animacjach. W mandze/anime „Rycerze Sidonii” z 2009 roku znajdziemy m.in. układ gwiezdny Lem, natomiast same wątki fabularne wyraźnie przywodzą na myśl motywy zaczerpnięte z powieści.

Wpływ Stanisława Lema na kulturę światową dokumentuje m.in. tom listów „I mów, że moja chwała z przyjaciół się bierze. Listy 1972-1984”. Wynika z nich, iż po odebraniu w 1976 roku Stanisławowi Lemowi honorowego członkostwa w „Science Fiction and Fantasy Writers of America”, w 1977 Ursula K. Le Guin wycofuje swój utwór „Dziennik Róży” z organizowanego przez stowarzyszenie konkursu o nagrodę Nebula, jednocześnie rezygnując z członkostwa w organizacji.

Powieść przetłumaczono na minimum czterdzieści języków. Wersja angielska ukazała się jednak dopiero w 1970 – w niskojakościowym przekładzie z wydania francuskiego. Staranniejsze anglojęzyczne tłumaczenie miało miejsce w 2011 roku.

Inne media: Filmy, Opera, Audiobook

Nagrody dla cyklu i ogólne nagrody autora:

  • 1955 – Złoty Krzyż Zasługi
  • 1957 – Nagroda Literacka Miasta Krakowa za całokształt twórczości
  • 1959 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1965 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia
  • 1968 – Nagroda miesięcznika „Problemy”
  • 1970 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1970 – Dyplom Ministra Spraw Zagranicznych za popularyzację polskiej kultury za granicą
  • 1973 – Nagroda Literacka Ministra Kultury i Sztuki I stopnia
  • 1976 – Nagroda Państwowa I stopnia w dziedzinie literatury
  • 1976 – Specjalna nagroda Eurocon Award w kategorii European SF Awards za Całokształt twórczości literackiej
  • 1979 – Order Sztandaru Pracy II klasy
  • 1979 – Nagroda Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji za całokształt współpracy artystycznej
  • 1980 – Nagroda miesięcznika „Odra”
  • 1980 – Specjalna nagroda Eurocon Award w kategorii European SF Awards dla autora
  • 1986 – Austriacka nagroda państwowa w dziedzinie kultury europejskiej za rok 1985
  • 1986 – Nagroda Fundacji im. Jurzykowskiego w Nowym Jorku
  • 1987 – Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej”
  • 1991 – Austriacka nagroda państwowa im. Franza Kafki w dziedzinie literatury
  • 1995 – Nagroda Polskiego PEN Clubu im. Jana Parandowskiego
  • 1995 – Medal międzynarodowego Stowarzyszenia Uczestników Lotów Kosmicznych
  • 1996 – Order Orła Białego
  • 1996 – Nagroda Wielkiej Fundacji Kultury
  • 2001 – Złote Berło – nagroda Fundacji Kultury Polskiej za „wyprzedzanie myślą swojego czasu”
  • 2005 – Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

  • Solaris

    Stanisław Lem

    1961

Bonus:

Poza głównymi seriami chciałbym dodać kilka tytułów niebędących ponadczasowymi, lecz na tyle intrygującymi, iż mogą Was zainteresować.

Harry Potter – J.K. Rowling

Typ utworu: powieść fantasy, powieść przygodowa, powieść młodzieżowa, dreszczowiec

Pochodzenie: Wielka Brytania

Wiele historii fantasy powstawało jako literatura dziecięca lub młodzieżowa. Tak samo było w przypadku J.K. Rowling. Książki z cyklu „Harry Potter” cechowały się prostym językiem, a fabuła pierwszego tomu wpisywała się w tradycyjną brytyjską literaturę dziecięcą – skupioną wokół szkół z internatem.

Skomplikowany okres życia, problemy finansowe oraz poważne trudności z wydaniem pierwszej książki „Harry Potter i Kamień Filozoficzny” nie przekładały się na prosty początek literackiej działalności autorki. Po dwunastu decyzjach odmownych ze strony wydawnictw, jedynie Bloomsbury zdecydowało się podjąć współpracę. Zła passa przeniosła się także na inne rynki. W Polsce, mimo wysłania zapytań do kilku dużych wydawnictw, żadne z nich nie było zainteresowane publikacją (co po latach przyznał m.in. jeden z współwłaścicieli wydawnictwa Muza). Dopiero w 2000 roku – trzy lata po światowej premierze – książka ukazała się w naszym kraju za pośrednictwem wydawnictwa Media Rodzina.

Ostatecznie po przetłumaczeniu na co najmniej 80 języków, seria stała się ogromnym sukcesem komercyjnym – uchodząc za jedną z najważniejszych pozycji współczesnej literatury młodzieżowej. Jak donosi m.in. The New York Times, do roku 2018, sumaryczna światowa sprzedaż wszystkich tomów przekroczyła 500 milionów egzemplarzy – co stanowi najwyższy wynik wśród cykli powieściowych. Z kolei sztuka „Harry Potter i przeklęte dziecko” stała się najdroższą w historii, broadwayowską produkcją niebędącą musicalem. Jej realizacja kosztowała aż 68 milionów dolarów. Można więc przypuszczać, że cykl znalazł pewne grono odbiorców.

Inne media: Gry, Filmy, Serial, Komiks, Audiobook

Nagrody dla cyklu i ogólne nagrody autora:

  • 1997 – Nestlé Smarties Book Prize za „Harry Potter i Kamień Filozoficzny”
  • 1998 – Nestlé Smarties Book Prize za „Harry Potter i Komnata Tajemnic”
  • 1998 – British Children’s Book of the Year za „Harry Potter i Kamień Filozoficzny”
  • 1999 – Nestlé Smarties Book Prize za „Harry Potter i więzień Azkabanu”
  • 1999 – National Book Awards Children’s Book of the Year za „Harry Potter i Kamień Filozoficzny”
  • 1999 – Whitbread Children’s Book of the Year za „Harry Potter i Kamień Filozoficzny”
  • 2000 – Order Imperium Brytyjskiego
  • 2000 – British Books Awards w kategorii Autor Roku
  • 2000 – Oficer Orderu Imperium Brytyjskiego
  • 2000 – Locus Awards za „Harry Potter i więzień Azkabanu”
  • 2001 – Hugo Awards za „Harry Potter i Czara Ognia” w kategorii najlepsza powieść
  • 2003 – Order Uśmiechu
  • 2003 – Nagroda Księcia Asturii w kategorii Zgoda
  • 2003 – Nagroda Brama Stokera za „Harry Potter i Zakon Feniksa” w kategorii Najlepsza książka dla młodych czytelników
  • 2006 – British Book of the Year za „Harry Potter i Książę Półkrwi”
  • 2007 – Odznaka Blue Petera
  • 2008 – British Book Awards za wybitne osiągnięcie
  • 2009 – Kawaler orderu Legii Honorowej
  • 2010 – Literacka Nagroda Hansa Christiana Andersena
  • 2012 – Freedom of the City
  • 2017 – Order Towarzyszy Honoru

Kolejnośc wydawnicza:

  • 1. Harry Potter i Kamień Filozoficzny

    J.K. Rowling

    1997

  • 2. Harry Potter i Komnata Tajemnic

    J.K. Rowling

    1998

  • 3. Harry Potter i więzień Azkabanu

    J.K. Rowling

    1999

  • 4. Harry Potter i Czara Ognia

    J.K. Rowling

    2000

  • 5. Harry Potter i Zakon Feniksa

    J.K. Rowling

    2003

  • 6. Harry Potter i Książe Półkrwi

    J.K. Rowling

    2005

  • 7. Harry Potter i Insygnia Śmierci

    J.K. Rowling

    2007

  • 8. Harry Potter i Przeklęte Dziecko

    J.K. Rowling, Jack Thorne, John Tiffany

    2016

  • Uzupełniające – Fantastyczne Zwierzęta i jak je znaleźć

    J.K. Rowling

    2001

  • Uzupełniające – Quidditch przez wieki

    J.K. Rowling

    2001

  • Uzupełniające – Baśnie Barda Beedle’a

    J.K. Rowling

    2007

Mroczna Wieża – Stephen King

Typ utworu: powieść z elementami fantasy, fantastyki naukowej, literatury grozy, westernu

Pochodzenie: Stany Zjednoczone Ameryki

„A potem w kompletnie pustym kinie (Bijou w Bangor w stanie Maine, jeśli ma to jakieś znaczenie) obejrzałem film wyreżyserowany przez Sergia Leone. Zatytułowany był Dobry, zły, brzydki, i już w połowie zdałem sobie sprawę, że tym, co chcę napisać, jest powieść przesycona Tolkienowskim poczuciem misji i magii i umieszczona na prawie absurdalnym tle majestatycznego Dzikiego Zachodu Sergia Leone.”

Czytając wstęp pierwszego tomu „Mrocznej Wieży”, celem Stephena Kinga było stworzenie powieści łączącej wiele pozornie odległych od siebie elementów jak: świat fantasy, technologie fantastyki naukowej, demony literatury grozy oraz bohaterowie klasycznego westernu. Podobnie jak Michael Moorcock – uchodzący za twórcę koncepcji literackiego multiwersum – czyni z Mrocznej Wieży alegorię równoległych światów, oś łączącą pozostałe stworzone przez niego uniwersa.

Z cyklem, w mniejszym lub większym stopniu, powiązane są m.in. (alfabetycznie): „Bastion”, „Bezsenność”, „Carrie”, „Christine”, „Cujo”, „Czarny Dom”, „Desperacja”, „Łowca snów”, „Lśnienie”, „Martwa strefa”, „Miasteczko Salem”, „Misery”, „Mroczna połowa”, „Oczy smoka”, „Podpalaczka”, „Rok wilkołaka”, „Serca Atlantydów”, „Smętarz dla zwierzaków”, „Stukostrachy”, „Talizman”, „To”, „Wszystko jest względne”, „Zielona mila”. Niektóre z nich są dobrym uzupełnieniem uniwersum Wieży – rozwijając losy użytych postaci, inne zaś stanowią tylko lekkie nawiązania. Cytując dalej autora, podkreśla on, iż cykl stanowi opus magnum jego twórczości – choć paradoksalnie nie należy do tych najbardziej rozpoznawalnych.

„Mimo zagorzałych zwolenników opowieść o Wieży jest o wiele mniej znana niż Bastion. Wygłaszając czasami odczyty, proszę obecnych, żeby podnieśli ręce, jeśli czytali jedną lub więcej moich powieści. Ponieważ zadali sobie w ogóle trud, żeby przyjść – a często musieli z tego powodu wynająć kogoś do dziecka albo zatankować starego rzęcha, co naraziło ich na dodatkowe koszty – nie dziwi mnie, że większość podnosi ręce. Następnie proszę, aby nie opuszczali ich Ci, którzy przeczytali jedną albo więcej książek z cyklu Mrocznej Wieży. W tym momencie połowa rąk wędruje niezmiennie w dół. Konkluzja jest dość jasna: chociaż w ciągu trzydziestu trzech lat między rokiem 1970 i 2003 poświęciłem na ich spisanie niesamowicie dużo czasu, przeczytało je stosunkowo niewielu ludzi.”

Poszczególne książki wydawane były z wieloletnimi odstępami – ostatnie trzy tomy powstawały jednak niemal jednocześnie. Impulsem przyspieszonych prac był wypadek z 19.06.99 – znacząco odmieniający sposób postrzegania świata przez Stephena Kinga. Liczby te z czasem stały się istotnym elementem fabularnym. Marzeniem autora było stworzenie najdłuższej w historii powieści popularnej – niestety nie zostało ono spełnione.

Najbardziej jasnymi inspiracjami, jakie możemy tutaj odnaleźć, są m.in.: film „Dobry, zły, brzydki” w reżyserii Sergio Leone, a także dzieła takie jak „Władca Pierścieni” J.R.R. Tolkiena, „Sir Roland pod Mroczną Wieżą stanął” Roberta Browninga, „Ziemia jałowa” Thomasa Stearnsa Eliota czy „Siedmiu samurajów” Akiry Kurosawy.

Pierwsze polskojęzyczne przekłady ukazały się dopiero po dwudziestu latach, w 2002 roku. Początkowe tłumaczenia posiadały niestety znaczące rozbieżności w nazwach własnych, co utrudniało rozpoznawanie postaci. Z czasem jednak pojawiły się korekty – niestety do dziś zawierające błędy językowe.

Ostrzeżenie: zawiera elementy erotyczne.

Inne media: Gra (web), Film, Komiksy, Audiobook

Kolejnośc wydawnicza:

  • 1. Mroczna Wieża I: Roland

    Stephen King

    1982

  • 2. Mroczna Wieża II: Powołanie trójki

    Stephen King

    1987

  • 3. Mroczna Wieża III: Ziemie jałowe

    Stephen King

    1991

  • 4. Mroczna Wieża IV: Czarnoksiężnik i kryształ

    Stephen King

    1997

  • 5. Wiatr przez dziurkę od klucza

    Stephen King

    2003

  • 6. Mroczna Wieża V: Wilki z Calla

    Stephen King

    2004

  • 7. Mroczna Wieża VI: Pieśń Susannah

    Stephen King

    2004

  • 8. Mroczna Wieża VII: Mroczna Wieża

    Stephen King

    2012

Diablo: Wojna grzechu – Knaak Richard A.

Typ utworu: powieść fantasy

Pochodzenie: Stany Zjednoczone Ameryki

„Misjonarze Katedry Światłości zwykle wędrowali w pojedynkę, ale akolici Trójcy działali wspólnie. Głosili drogę Trzech: Bala, Dialona i Mefisa, duchów przewodnich, które miały czuwać nad śmiertelnikami niczym kochający rodzice, tudzież czuli nauczyciele.”

Choć Świat Sanktuarium oraz Wieczny Konflikt znane są fanom serii gier Diablo, akcja powieści Richarda A. Knaaka rozgrywa się jeszcze przed wydarzeniami z gry. Tytułowa Wojna Grzechu to oglądany z wielu perspektyw konflikt między Katedrą Światłości prowadzoną przez proroka Inariusa, a Świątynią Trójcy. Cytując książkę: „Jeśli jedno z nich zdobędzie kontrolę nad Sanktuarium, by zdobyć kontrolę nad drugim, nastąpi koniec wszechrzeczy”…

Jest to powieść przede wszystkim dla miłośników uniwersum Diablo. Przedstawia perypetie postaci, szerzej przedstawionych dopiero w czwartej części serii i tych, z którymi nigdy wcześniej się nie spotkaliśmy. Stanowi szansę głębszego zanurzenia się w historii Sanktuarium. Niestety polskie tłumaczenia ukazywały się dopiero w latach 2014-2016, czyli 8-9 lat po międzynarodowej premierze.

Spośród dostępnych edycji najpełniejszym oraz najbardziej sensownym wydaje się zbiorcze wydanie „Diablo: Wojna grzechu. Kompletna trylogia”. Jego przepiękna oprawa graficzna, a przy tym stosunkowo niska cena sprawiają, że inne wersje tracą na atrakcyjności.

Inne media: Gry

Kolejność chronologiczna:

  • 1. Diablo. Wojna Grzechu #1: Prawo krwi

    Knaak Richard A.

    2006

  • 2. Diablo. Wojna Grzechu #2: Smocze Łuski

    Knaak Richard A.

    2007

  • 3. Diablo. Wojna Grzechu #3: Fałszywy prorok

    Knaak Richard A.

    2007

Ani słowa prawdy – Jacek Piekara

Typ utworu: powieść fantasy

Pochodzenie: Polska

„Arivald był magiem. W każdym razie za takiego uchodził w oczach mieszkańców Wybrzeża. Miał niebieski płaszcz w srebrne gwiazdy, kryształową kulę i Księgę Czarów. Potrafił mamrotać szybkie zaklęcia w obcym języku, o rzeczach jasnych i prostych mówić niezrozumiale, i odwrotnie. Umiał leczyć nosaciznę bydła, przyrządzać maści na skaleczenia i oparzenia, wskazywać rybakom miejsca najlepszych połowów, dziewczętom i chłopcom warzyć lubczyk, a starym mężom potrafił dopomóc w kłopotach z młodymi żonami. Dlatego też powszechnie uważano go za czarodzieja i jednego z członków Tajemnego Bractwa. Lecz mieszkańcy Wybrzeża, którzy (dawno przed przybyciem Arivalda) mieli już innego maga, nigdy nie zdołali poważnie traktować nowego opiekuna.”

Podobnie jak Terry Pratchett, tak też Jacek Piekara serwuje nam – niestety krótszą – serię satyrycznych opowiadań fantasy, o „czarodzieju” z mocno dyskusyjnymi kompetencjami. Jest to historia o tym, jak najemnik Penszo (Sancho Pansa) przeobraża się w Arivalda z Wybrzeża (Don Kichota z La Manchy) – samozwańczego „maga”, rozwiązującego problemy świata przy pomocy pięści lub rozumu. Najczęściej jednak po prostu ograniczając się do opcji numer jeden…

W opowiadaniach o Arivaldzie łatwo odnaleźć literackie echa „Świata Dysku” Terry’ego Pratchetta, „Wiedźmina” Andrzeja Sapkowskiego czy „Don Kichota” Miguela de Cervantesa.

Spośród dostępnych wydań, to właśnie „Ani słowa prawdy” stało się tym najpełniejszym, gdyż jako jedyne pozwala zapoznać się z wszystkimi opowiadaniami tego uniwersum. Oprócz ośmiu wcześniejszych opowiadań, znajdziemy w nim także dwa nowe – wcześniej niewydane w formie książkowej – „Kiedy czeka Nowy Świat” oraz „Klątwa wiedźmiarzy”.

Dalsze losy Arivalda z Wybrzeża poznać możemy także w kultowej grze Jacka Piekary i Adriana Chmielarza – „Książę i Tchórz”. Na jej potrzeby udostępniona została postać Mistrza Arivalda.

Inne media: Gra, Audiobook

Kolejność chronologiczna:

  • Ani słowa prawdy

    Jacek Piekara

      Zawiera:

    1. To, co najważniejsze
    2. Sekrety Tajemnego Bractwa
    3. Cudak z Cudakowego Lasu
    4. Nie wszystko złoto, co się świeci (i na odwrót)
    5. Czarodziejki Chaosu
    6. Robaczek świętojański
    7. Ani słowa prawdy
    8. Arivald i wiedźmy
    9. Kiedy czeka Nowy Świat
    10. Klątwa wiedźmiarzy
    2005

Źródła:

  • Wymienione w artykule książki
  • „Kolor magii”, Terry Pratchett, Prószyński i S-ka
  • „Władca Pierścieni”, J.R.R. Tolkien
  • „On Fairy-stories”, „The Monsters and the Critics and Other Essays”, J.R.R. Tolkien
  • „Another Harry Potter Landmark: At $68 Million, the Most Expensive Broadway Nonmusical Play Ever”, The New York Times, nytimes.com
  • „Diuna”, Frank Herbert
  • „Ziemiomorze. Wydanie rozszerzone ilustrowane”, Ursula K. Le Guin, Prószyński i S-ka
  • „Elryk z Melniboné”, Michael Moorcock, Zysk i S-ka
  • „Wywiad z Michaelem Moorcockiem”, Michał Hernes, Nowa Fantastyka 11/2025
  • „Paweł J. Rodan z Andrzejem Sapkowskim”, Łowca wybraźni 1 (1) 1998
  • „Mroczna wieża. Tom 1: Roland”, Stephen King, Wydawnictwo Albatros
  • „10 ciekawostek o „Mrocznej Wieży” Stephena Kinga”, Wydawnictwo Albatros, wydawnictwoalbatros.com
  • „Ostatnie życzenie”, Andrzej Sapkowski, SuperNowa
  • „Ani słowa prawdy”, Jacek Piekara, Fabryka Słów
  • „Solaris”, Stanisław Lem, Wydawnictwo Literackie
  • „Solaris, Grabiński i Schopenhauer. Podróż do źródeł wyobraźni Lema”, Łukasz Tischner, Konteksty Kultury 19(3):393-406
  • „I mów, że moja chwała z przyjaciół się bierze. Listy 1972-1984”, Stanisław Lem, Ursula K. Le Guin, Wydawnictwo Literackie
  • „Diablo: Wojna grzechu. Kompletna trylogia”, Knaak Richard A., Insignis Media
  • „Spory o istotę i granice światów przedstawionych fantastyki”, Tatiana Stepnowska, Tekstowe światy fantastyki. s. 11-21
  • „Fantastyka i futurologia”, Stanisław Lem
  • Iskry.com.pl
  • Insignis.pl
  • Mediarodzina.pl
  • Muza.com.pl
  • Proszynski.pl
  • Runa.pl
  • Supernowa.pl
  • Wikipedia.org
  • WydawnictwoAlbatros.com
  • WydawnictwoLiterackie.pl
  • Zysk.com.pl

Autor: Daniel 'zoNE’ Gabryś

Podobne wpisy